استرداد هدایای نامزدی

همیشه دوران عقد برای زوجین یکی از شیرین ترین دوران های طول عمرشان بوده است.

اما سوالی که بارها ممکن است در ذهن افرادی که دوران نامزدی موفقی را پیش رو نداشته اند پیش بیاید که تکلیف هدایای نامزدی که طرفین و خانواده آنها به یکدیگر می دهند چه می شود؟

تکلیف هدایایی که در این دوران و در رفت و آمد ها و در قبل از عقد به یکدیگر داده اند چه می شود؟

تکلیف هدایایی که به مناسبت ها و اعیاد مختلف، زن و مرد به طرق مختلف به یکدیگر داده اند چه می شود؟

و سوالات مشابهی که در این راستا پیش می آید.

در این مقاله سعی داریم تا به بیان و تشریح تعیین و تکلیف استرداد هدایای نامزدی و حواشی و قوانین حقوقی و مدنی مرتبط با آن بپردازیم:

بر طبق قانون، دوران نامزدی، به فاصله زمانی پس از خواستگاری و ایجاد توافق نسبت به شرایط عقد و نکاح را روشن کرده و اشاره ای به هدایای پس از ازدواج نکرده است.

از آنجایى که ماهیت حقوقى پس گرفتن هدایای نامزدی  قبل از عقد نکاح با هدایاى پس ازعقد که از طرف زوجین و یا بستگان به آنها داده مى شود تا حدودى متفاوت است و بیان خلاصه اى در باب هدایاى قبل از ازدواج مى تواند به روشن شدن بحث هدایاى پس از ازدواج کمک نماید، لذا در ابتدا به صورت گذرا اشاره اى به وضعیت حقوقى هدایاى قبل از ازدواج خواهیم داشت، سپس ماهیت حقوقی و چگونگی استرداد هدایاى پس از ازدواج موردبررسى قرارخواهدگرفت.

مواد ۱۰۳۷ و ۱۰۳۸ قانون مدنى به ترتیب چنین بیان نموده است که: «هریک از نامزدها مى تواند درصورت به هم خوردن وصلت منظور هدایایى را که به طرف دیگر یا ابوین او براى وصلت منظور داده است مطالبه کند اگر عین پس گرفتن هدایای نامزدی موجود نباشد مستحق قیمت هدایایی خواهد بود که عادتاً نگه داشته مى شود مگر اینکه آن هدایا بدون تقصیر طرف دیگر تلف شده باشد.» «مفاد ماده قبل، از حیث رجوع به قیمت در موردى که وصلت منظور در اثر فوت یکی از نامزدها به هم خورد محسوس نخواهد بود.»

 

بنابراین با توجه به مواد فوق مى توان دریافت که چنانچه قبل از عقد نکاح از طرف نامزدها یا ابوین آنها هدایایی به طرف دیگر داده شده است در تمام موارد، قابل مطالبه نیست بلکه تنها تحت شرایطى، طرف اهدا کننده حق مطالبه آن هدایا را خواهد داشت. آن شرایط به شرح ذیل عبارتند از:

  • وصلت منظور به هم خورده و بنا نباشد ازدواج صورت گیرد. در این صورت هدایایی که هر یک از طرفین به طرف دیگر یا والدین او داده است قابل مطالبه و استرداد خواهد بود.
  • این هدایا به منظور و در راستاى وصلت طرفین و نه به انگیزه دیگرى تقدیم شده باشد.
  • چنانچه عین هدایا موجود است عین قابل مطالبه و استرداد است لکن چنانچه عین موجود نیست صرفاً قیمت هدایایى قابل مطالبه است که عادتاً نگاه داشته مى شود مثلاً هدایایى مصرف شدنى که با مصرف عین آن از بین مى رود از شمول این بند خارج است. هدایا از نوع لباس مجلسی، خانگی، ادکلن و عطر از این گونه هستند.
  • قیمت هدایاى نگاه داشتنى که تلف شده اند در صورتی قابل مطالبه است که بدون تقصیر هدیه گیرنده تلف نشده باشد.
  • به هم خوردن وصلت به جهت فوت یکى از طرفین نباشد.

 

Image result for ‫کادو ازدواج‬‎

اما در خصوص هدایاى پس از عقد نکاح همانطور که بیان گردید مقرراتى تحت عنوان هدایاى پس از عقد نکاح در قانون مدنى و سایر قوانین به چشم نمى خورد لکن به نظر مى رسد تقدیم هدایا از مصادیق هبه است که بدین جهت به بررسی مقررات قانون مدنی راجع به هبه پرداخته تا موضوع هدایای پس از عقد نکاح نیز روشن گردد.

ماده ۷۹۵ قانون مدنى چنین بیان داشته است:

«هبه عقدى است که به موجب آن یک نفر مالى را مجاناً به کس دیگرى تملیک مى کند تملیک کننده واهب، طرف دیگر را متهب، مالى را که مورد هبه است عین موهوبه مى گویند.»

پس گرفتن هدایای نامزدی : ماده ۸۰۳ همان قانون بیان نموده است «بعد از قبض نیز واهب مى تواند با بقاء عین موهوبه از هبه رجوع کند

مگر در موارد ذیل:

در صورتى که متهب ، پدر یا مادر و یا اولاد واهب باشد .

در صورتى که هبه معوض بوده و عوض هم داده شده باشد.

در صورتى که عین موهوبه از ملکیت متهب خارج شده و یا متعلق حق غیر واقع شود، خواه قهراً مثل اینکه متهب به واسطه فلس، مهجور شود خواه اختیاراً مثل اینکه عین موهوبه به رهن داده شود .

در صورتى که در عین موهوبه تغییرى حاصل شود.

بنابراین چنانچه پس از عقد نکاح هدایایى از طرف زوجین و یا بستگان آنها به طرف دیگر تقدیم شود با توجه به ماهیت حقوقى چه تنها در موارد ذیل آن هدایا قابل مطالبه و استرداد خواهد بود :

  • مال مورد هبه باقى بوده و از بین نرفته باشد . به عنوان مثال چنانچه هدیه یک دستگاه وسیله نقلیه بوده که از ناحیه زوج به زوجه هدیه شده باشد و این وسیله در اثر تصادف و یا آتش سوزى و امثال آن تلف شده باشد قابل استرداد و مطالبه نخواهد بود.

 

پس گرفتن هدایای نامزدی : در این فرض بر خلاف هدایای قبل از عقد که بیان آن گذشت حتی قیمت آن نیز با وجود اینکه از نوع هدایاى ذاتاً قابل نگاه داشتن است قابل مطالبه نیست چه بر اثر تقصیر متهب تلف شده باشد چه غیر آن .

  • در صورتى که هبه از نوع معوض نبوده و چنانچه از نوع معوض بوده باشد عوض داده نشده باشد.

به عنوان مثال واهب شرط کند که در قبال وسیله نقلیه اى که هبه مىکند یک دستگاه موتورسیکلت دریافت نماید که در این صورت چنانچه واهب وسیله نقلیه را داده باشد و موتورسیکلت را تحویل گرفته باشد، واهب حق رجوع به وسیله نقلیه را نخواهد داشت.

  • مال مورد هبه از مالکیت متهب خارج نشده باشد.

به عنوان مثال چنانچه هدیه گیرنده وسیله نقلیه را فروخته باشد یا با به رهن دادن آن به دیگری متعلق حق غیر کرده باشد واهب حق مطالبه مال مورد هبه را نخواهد داشت. همچنین است زمانی که در مال مورد هبه تغییری حاصل شده باشد که از حالت اولیه آن خارج گردیده باشد به عنوان مثال شمش طلا تبدیل به سکه هاى طلا شده باشد که در این حالت مال مورد هدیه را نمى توان مطالبه کرد. تبدیل مال به مال دیگر مثلاً تبدیل وسیله نقلیه ای که هدیه شده به وسیله نقلیه دیگرى از طریق خرید و فروش نیز از این نوع است.

همچنین، بر طبق نظریه اداره کل حقوقی قوه قضائیه که بیان می دارد:

«چنانچه احراز شود که تحویل طلا و جواهرات خریداری‌ شده برای زوجه یا زوج به عنوان هبه یا عاریه در اختیار طرف مقابل گذاشته شده است در صورت اول با توجه به ماده ۸۰۳ قانون مدنی و رعایت بندهای ذیل آن و در صورت دوم با در نظر گرفتن مقررات مربوط به عاریت قابل استرداد است. اما اگر ثابت شود که اشیای مذکور به صورت هبه معوض رد و بدل شده است در این صورت قابل استرداد نخواهد بود.»

با این وصف اگر زوج هدایایی را به عقد از خریده و هبه کرده است و فاکتور خرید آن ها را در اختیار دارد می تواند دادخواست رجوع از هبه و استرداد طلا به طرفیت زوجه تقدیم دادگاه کند. البته به شرط این که هبه معوض نبوده و عین مال هبه داده شده هنوز در مالکیت و اختیار زوجه باشد، قابل استرداد است.

متن مقاله فوق بخشی از جنبه ها و قوانین حقوقی استرداد هدایای نامزدی بود که قابل گسترش و طرح سوالات بسیاری در آن وجود دارد، امید است که این مقاله راهگشای شما در راستای استرداد به حق هدایای نامزدی زوجین باشد و موجب آگاهی هر چه بیشتر مخاطبین عزیز گردد.

موسسه حقوقی و داوری حق پویان مهر جهان ارائه دهنده مشاوره رایگان حقوقی و داوری در سراسر کشور، دارای دفتر رسمی در تهران می باشد.
برای کسب اطلاعات تکمیلی حقوقی، داوری و مهاجرتی و همچنین اخذ مشاوره حقوقی و یا انتخاب وکیل متناسب با موضوع پرونده تان با ما در تماس باشید.
🏢 شماره تماس های دفتر تهران:
☎️۰۲۱۴۴۸۰۱۰۷۸
☏۰۲۱۴۴۸۱۰۰۱۴